Olieprijzen wat moeten we verwachten?

Het is belangrijk om de discussie over de oorzaak van stijgende en dalende olieprijzen te volgen. Bij het bestuderen van dit vraagstuk wordt het al gauw duidelijk dat diverse instituten en deskundigen daarover behoorlijk van mening verschillen.

Er zijn in elk geval twee hoofdlijnen, waarbij de ene groep analysten een fundamentele en toenemende wanverhouding tussen vraag en aanbod als oorzaak van de prijsschommelingen aangeeft en de andere voornamelijk zaken als speculatie, winstpolitiek van oliemaatschappijen en/of resource nationalisme van olieproducerende landen als de oorzaken van het probleem noemt.

De eerste stroming gaat ervan uit dat er in de komende jaren er een onafwendbaar, fundamenteel en groeiend tekort aan aardolie zal ontstaan, na een periode van piekproductie waarin het aanbod gelijk blijft terwijl de vraag stijgt. Deze opvatting is vooral gebaseerd op het ervaringsfeit dat elke oliebron na een fase van stijgende en piekproductie, een gestadig afnemende hoeveelheid olie levert tegen steeds hoger wordende kosten en lagere EROI (Energy Return of Investment), tot het punt dat de olie niet meer kan worden ontgonnen omdat daarvoor per barrel meer energie nodig is dan door de olie zal worden geleverd. De meeste bronnen op aarde buiten Saoedi Arabie, zijn volgens de rapportage van de energie instituten op dit moment in de fase van afnemende productie. Deze deskundigen geven aan dat de olie niet opraakt, maar dat de totale jaarlijkse olieproductie na het bereiken van een maximum productie (piek) zal afnemen, waardoor een periode van sterke prijsschommelingen zal worden gevolgd door een onafwendbare en sterke stijging van de olieprijzen.

De stroming die het houdt op speculatie en winstmaximalisatie van oliemaatschappijen vindt dat er niets aan de hand is en dat met voldoende exploratie en exploitatie er nog zeker tot het eind van de eeuw en waarschijnlijk nog veel langer, meer dan genoeg olie te vinden is om aan de stijgende vraag tegemoet te komen. Ze geven aan dat de OPEC en met name Saoedi Arabie rapporteert dat hun olievoorraden ruim voldoende zijn om aan de geprojecteerde toename in de vraag te voldoen. Voor de langere termijn rekenen ze erop dat wetenschappelijke ontwikkelingen op het gebied van oliewinning en verwerking ervoor zullen zorgen dat er voldoende ruwe olie tegen voor de economie aanvaardbare prijzen beschikbaar zal zijn.

Er moet worden aangetekend dat de vraag naar energie en speciaal fossiele brandstoffen vrij goed kan worden berekend, omdat de gegevens voor de meeste landen gemakkelijk te achterhalen zijn. De voorraden zijn om verschillende redenen echter veel minder duidelijk. Ondanks het belang dat aardolie heeft voor de totale wereldeconomie blijken er zeker voor de voorraden in de OPEC landen geen of onvoldoende objectieve data beschikbaar te zijn. De wereld moet aannemen wat elk land opgeeft als voorraad. Een andere kwestie is dat de investeringen in de oliesector aantoonbaar achterlopen, waardoor de productie van olieproducten uit ruwe olie op zich een beperkende factor kan vormen totdat daar iets aan is gedaan. Deskundigen van alle stromingen geven aan dat onder andere hierdoor, de olie prijzen in de komende jaren waarschijnlijk wel zullen stijgen, behalve als door een wereldwijde economische recessie de vraag naar aardolie vermindert.

Als planner, beleidsmaker en gewone burger kun je je afvragen wat je met de uiteenlopende visies van deskundigen aan moet. Het is daarom goed om bij het bestuderen van dit vraagstuk enkele punten steeds in gedachten te houden:

1. Wie zegt wat - zoek naar de achtergronden van de personen of instituten die de mening geven
2. Is een bepaalde opvatting gebaseerd op bekende gegevens (harde feiten), geschatte cijfers of gewoon op hoop voor de toekomst?
3. Worden meerdere invalshoeken en mogelijkheden gepresenteerd, of houdt de expert zich slechts met een kant van de zaak bezig?

Deze vragen helpen om een indruk te vormen over de waarde die een bepaalde publicatie heeft bij het bepalen van de uitgangspunten voor beleid of maatregelen in de persoonlijke sfeer.

Bij het plannen van reactie op ontwikkelingen in de aardolieprijs, zijn enkele andere vragen van belang:

1. Wat zouden we in het ergste geval moeten doen en wat bij de minst erge problemen?
2. Hoe is de situatie voor Suriname
   
3. Welke acties zijn in elk geval goed? De zogenaamde "no regret" maatregelen die in elke verwachte situatie een positief effect hebben
   
4. Voeding en huisvesting zijn de meest basale behoeften. Hoe zullen die onder verschillende omstandigheden worden beinvloed?
5. Welke mogelijkheden hebben we om juist voordeel te halen uit het probleem?
   

Hieronder enkele links naar sites die de problematiek van verschillende kanten presenteren.

Fundstrategy magazine
Peak oil review (ASPO)

Over "Peak Oil"en peak armoede in Suriname

Speculatie, Resource nationalism, geopolitiek zijn de verklaringen die in tientallen (honderden?) artikelen en mediaberichten worden gegeven voor de onplezierig hoge en stijgende olieprijzen. In de artikelen en analyses over 'Peak Oil' zijn deze reacties lang geleden al voorspeld. Het is een feit dat al de genoemde zaken bijdragen aan de olieprijzen, maar het is heel goed mogelijk dat het onderliggende vraagstuk wel degelijk berust op een structureel verslechterende verhouding tussen beschikbaarheid en vraag.
Of we hieruit komen en op welke termijn zal nog even een vraag blijven. Ondertussen is het effect van de hoge olieprijzen al in alle sectoren duidelijk te merken. Het gevolg is dat er ook voor voeding en andere eerste levensbehoeften meer moet worden neergeteld.

Meer, dat velen in Suriname en in andere ontwikkelingslanden niet hebben.

De vraagstukken rond de prijs van voeding en transport (openbaar vervoer) zijn naar de top 3 van onze nationale prioriteitenlijst geklommen en zullen daar voorlopig wel blijven. Het probleem is dat er door de overheid geen maatregelen zijn getroffen als voorbereiding op deze reeds jaren geleden voorspelde situatie. Ondanks waarschuwingen en het verzoek om voorbereidingen te treffen voor een situatie met veel duurdere olie dan in 2005 wordt Suriname verrast door de ontwikkeling en gedwongen ad hoc maatregelen te treffen, zonder dat er een plan van aanpak bestaat waar de noodmaatregelen in passen.

Indien door welke omstandigheid dan ook de olieprijs wat omlaag gaat en ook laag blijft (hetgeen volgens vele analysten niet mogelijk is) zullen we in Suriname op zijn minst een zeer moeilijke periode doormaken, althans het volk. Terwijl de prijzen stijgen en het gewone volk moeite krijgt met het betalen van voedsel en transport, zullen de inkomsten voor oliemaatschappijen en rijstexporteurs stijgen. De overheid heeft nog geen reden gezien in de huidige situatie om een speciaal plan te ontwikkelen voor deze moeilijke periode, waarvan we naar het schijnt pas de beginfase meemaken. Dit is zorgelijk, want indien slechts de helft uitkomt van wat sommige gerenommeerde economen en oliedeskundigen verwachten, zal de nonchalance van de regering ons duur komen te staan.

Het is belangrijk dat we beseffen dat we door onze overvloedige natuurlijke hulpbronnen en onze relatief kleine bevolking meer mogelijkheden hebben dan vele andere landen, om de problemen het hoofd te bieden en zelfs ontwikkeling te realiseren. Wij moeten echter begrijpen dat we zowel persoonlijk als nationaal, deze mogelijkheden op korte termijn actief moeten gaan benutten. Als we dit niet doen zullen de de komende jaren er donker uitzien. Het leiderschap heeft in deze dagen een bijzondere opdracht. Sleeping on the job is meer dan ooit een misdaad.

Er is niemand die pasklare antwoorden heeft op de combinatie van uitdagingen die de nieuwe eeuw ons presenteert. Wat we echter wel kunnen zien is dat er met man en macht gewerkt zal moeten worden aan oplossingsmodellen voor problemen en aan ontwikkeling van nieuwe mogelijkheden. Hier wil ik volstaan met enkele korte opmerkingen over maatregelen en programma's die deel kunnen uitmaken van een plan voor ontwikkeling, binnen de huidige en toekomstige internationale economische omstandigheden.

• Onze niet hernieuwbare hulpbronnen en met name
  bauxiet, goud etc. zijn zeer kostbaar en zullen in waarde toenemen naarmate de wereldvoorraden schaarser worden. Deze hulpbronnen zijn het onvervreemdbaar eigendom van het Surinaamse volk en mogen niet worden weggegeven in ruil voor spiegeltjes en kraaltjes. Deze en andere soortgelijke hulpbronnen moeten maximaal ten goede komen aan het volk van Suriname. Het staatsoliemodel is daarvoor een richtlijn.
• De versnelde ontwikkeling van de agro-industriele sector moet met behulp van inkomsten uit de niet hernieuwbare hulpbronnen en waar nodig uit leningen worden gefinancierd, zodat voedsel kan worden geproduceerd en op rationele en duurzame wijze de biobrandstofsector kan worden opgestart, op basis van gewassen die de voedselproductie niet in het gedrang brengen.
• De energiesector moet worden afgestemd op een nieuwe situatie door besparing bij het verbruik, uitbreiding en diversificatie van de opwekking en modernisering van de distributie.
  
• Door de schaarste aan granen op de wereldmarkt is de prijs voor rijst gestegen. Volgens deskundigen is ondanks verhoogde prijzen voor inputs toch meer winst uit de sector te halen. We zouden onmiddellijk alle nationaal beschikbare deskundigheid, waar nodig met buitenlandse ondersteuning, moeten inzetten om een intensief agrarisch programma te ontwikkelen en uit te voeren, die de rijstproductie kan verveelvoudigen voor verhoging van de export en garantie van lokale rijstvoorziening.
  
• Uitbreiding van het aantal soorten voedselgewassen kan verder bijdragen aan het garanderen van de nationale voedselzekerheid.
• Bevordering van persoonlijke voedselvoorziening, door speciale programma's voor gezinslandbouw en tuinbouw.
• Het volk van Suriname zal actief moeten worden voorgelicht, gemobiliseerd en ondersteund, om de problemen waar de mensen persoonlijk voor komen te staan op te lossen en mee te werken aan nationale programma's op dit gebied.
  

Ik hoop binnenkort Surinaamse deskundigen aan het woord te laten over de wijze waarop onze hulpbronnen kunnen worden ingezet, om een duurzame Surinaamse samenleving te realiseren.